Kurdí Kelhurí

PHOTO

kordikalhori — Fri, 11 Apr 2008 15:55:18 GMT

وێنه

Wéne

SONG

kordikalhori — Mon, 07 Aug 2006 00:48:18 GMT

گورانی کۆردی

Gúraní Kurdí

خه وم کرماشانی فارسی نیه زانم، وه زوان کۆردی قه زاد له گیانم

گۆل وه نه وشه ێ باخ، خانمی

شه و چرای دیوا، خانمی

کرماشانیگم وه ت گێریامه، وه زلف له یلی ئه سیرکریامه

گۆل وه نه وشه ێ باخ، خانمی

شه و چرای دیوا، خانمی

ئاخ، ئمشه وچه ن شه وه نیه تێده خه وم، له کی توریایده گلاره ی چه وم

گۆل وه نه وشه ێ باخ، خانمی

شه وچرای دیوا، خانمی

ئه گه ر بێده پیم ماچ وه ناو ده م، روژی ده که ره ت قه زاد خه مه خه وم

گۆل وه نه و شه ێ باخ، خانمی

شه وچرای دیوا، خانمی

ئای… خاڵ لێویه کی، خال زنج دوان، خال ناوسینه د سه روه لیم شێوان

گۆل وه نه و شه ێ باخ، خانمی

شه وچرای دیوا، خانمی

DOWNLOAD

CONVERSATION

kordikalhori — Wed, 02 Aug 2006 23:56:18 GMT

سلام کردن وه ئاشنا بۊن

Silam kirdin we ashna bùn

سلام کردن وآشنایی

Greetings and Introductions

سلام = silam = سلام = hello

سوه یل خه ێر = shewekí we xeyr = صبح به خیر = good morning

نیمه رو وه خه ێر = nímerú we xeyr = ظهر به خیر = good afternoon

ئێواره وه خه ێر = éware we xeyr = عصر به خیر = good evening

شه وه خه ێر = shewe xeyr = شب به خیر = good night

هالد چۊنه؟ = Halid cùne? = حال شما چطور است؟ = How are you?

خاسید؟ = Xasíd? = خوب هستی؟ = Are you fine?

خاسم، مه منون = = xasim, memnúnخوبم، متشکرم = Fine, thanks

فره خاسم، سه لامه ت باید خوه د چۊنید؟ = Fire xasim, selamet bayd xiwed cùníd? = خوبم، سلامت باشی شما چطورید؟ = Very well, thank you and you?

ناود چه س(چوه س)؟ = Nawid ces(ciwes)? = اسم شما چیست؟ = What is your name?

ناوم ئه لیه = Nawim Elíye= اسم من علی است = My name is Ali

WORDS

kordikalhori — Wed, 02 Aug 2006 00:24:18 GMT

ئاو = آب

aw= water

ئاگر = آتش

agir = fire

وا = باد

wa = wind

خاک = خاک

xak =soil

کتاو = کتاب

kitav = book

ده ر = در

der = door

ده روه چ = پنجره

derwec = window

ماڵ = خانه

mall = house

بان = بالا، روی

ban = on, up, top

خوار = پایین

xúar = down, bottom

ناو = داخل

naw = in, into

دێشت = خارج

diysht = out, outside

سه وز = سبز

sewz = green

که و = آبی

kev = blue

سیه = مشکی

síye = black

سفید = سفید

sifíd = white

هۊل= طلایی، بور

hùl = blond

قاوه ی = قهوه ای

qawey = brown

قرمز = قرمز

qirmiz = red

ڕووشن = روشن

rrùshin = bright

تیه ریک = تاریک

tiyerík = dark

زه رد= زه رد

zerd = yellow

ڕه ش = بورتیره، خرمایی

rresh = dark blond

وه هار = بهار

wehar = spring

تاوسان = تابستان

tawsan = summer

پایز = پاییز

payiz = autumn

زمسان = زمستان

zimsan = winter

سیف = سیب

síf = apple

به ڕۊ = بلوط

Berù = oak

ته ماته = گوجه فرنگی

temate = tomatoes

شامی = هندوانه

Shamí = watermelon

نوا = جلو

niva = front

دۊا = عقب

dùa = behind

لا = کنار

la = side

ژێر = زیر

jhiyr = under

دۊر = دور

dùr = far

نزیک = نزدیک

nizík = near

فره = زیاد

fire = very

که م = کم

kem = a little, a few

دریژ = بلند، دراز

diríjh = long, tall

کۆڵ = کوتاه، قد کوتاه

kull = short

به رز = بلند، قد بلند

berz = tall

قێو، گه ورا = بزرگ، حجیم

qiyv, gevra = big, huge

بۊچگ= کوچک

bùcig = small, tiny

گۆڵ = گل

gull = flower

وه لنگ = برگ

welng = leaf

GRAMMER

kordikalhori — Sat, 29 Jul 2006 01:20:18 GMT

ده سور زوان

Desúri Zwan

ئه لفبا

زه میریل بکه ری

زه میریل ملکی

ناو گه ڵ

HISTORY OF KURDI KALHORI

kordikalhori — Sat, 29 Jul 2006 01:08:18 GMT

زبان كردي از زبان‎هاي ايراني است كه زير شاخه‎ي زبان‎هاي هند و ايراني از خانواده‎ي بزرگ زبان‎هاي هند و اروپايي است. زبان كردي در نواحي وسيعي از ايران، عراق، تركيه، سوريه و حتي در قسمت‎هايي از آسياي ميانه رايج است. اين زبان خود به شاخه‎ها و گونه‎هاي متعددي تقسيم شده است. در زير به طرح ديدگاه برخي صاحبنظران،به منظور مشخص شدن جايگاه گونه « كلهري» در ميان ساير كونه ها مي پردازيم: امير شرف‎خان بدليسي در «تاريخ مفصل كردستان» زبان كردي را به كرمانجي، گوراني، كلهري و لُري تقسيم مي‎كند. اَي . ام . ارانسكي كردي را كردي شمال غربي (كرمانجي) و جنوب شرقي مي‎داند. جمال نبز دو شاخه اصلي و دو شاخه فرعي را مشخص مي‎كند؛ از نظر او دو شاخه اصلي عبارتند از : 1 ) كرمانجي شمال شامل: بوتاني، جزيره‎اي، هكاري، باديناني، آشيته‎اي و بايزيدي با محوريت جزيره‎اي. 2 ـ كرمانجي ميانه شامل: سليمانيه‎اي، سنه‎اي، اردلاني، كركوكي، گرمياني، اربيلي، سوراني، مكري، شارباژيري با محوريت گويش سليمانيه‎اي. دو شاخه فرعي از نظر او
1 ) كرمانجي جنوب شامل: فيلي، كرماشاني، لكي، كلهري و خانقيني و 2 ) كرمانجي غرب شامل: گوراني و زازايي است.

سارايي (1380) در مقاله‎اي به شكلي شفاف‎تر و جامع‎تر به « زبان كردي و گويش‎هاي آن» پرداخته و آنها را در گروههاي زير طبقه بندي كرده است:

1 ) كردي شمال غربي ( كردي كرمانجي) كه در تركيه، سوريه، شمال خراسان و بخش‎هايي از عراق و آذربايجان ايران و مناطقي از جمهوري‎هاي شمالي مانند ارمنستان رايج است.

2 ) كردي شمالي ( كردي سوراني) كه در كردستان عراق و ايران و بخش‎هايي از كرمانشاه و آذربايجان غربي رايج است.

3 ) كردي ميانه ( كردي اورامي يا هورامي) در اورامانات ايران و عراق.

4 ) كردي جنوبي شامل لهجه‎هاي كلهري، گوراني، فيلي و لكي.

5 ) كردي جنوب شرق شامل لري لرستان و بختياري، كهكيلويه و بويراحمد و بخش‎ هايي از نواحي جنوب استان ايلام و شمال خوزستان.

با توجه به آنچه كه گفته شد «كلهري» زير شاخه كردي جنوبي قرار دارد كه در بيشتر مناطق استان كرمانشاه و ايلام و نيز بسياري از شهرهاي شرقي كشور عراق رايج است.

HISTORY

kordikalhori — Sat, 29 Jul 2006 01:01:18 GMT

ايل كلهر براساس تحقيقات چند ساله ي معتبرترين دانشگاه آمريكا ( هاروارد ) بزرگترين ايل كُرد در كردستان است . كه در طول تاريخ نقش مهمي در تحولات كردستان ، ايران و عثماني داشته است .
اگر كردستان ايران را به دو بخش شمالي و جنوبي تقسيم كنيم ، و حدود آن را نواحي كامياران در نظر بگيريم مسكن اوليه ي ايل كلهر همراه با گوران بزرگ در نواحي مرز بين اين دو منطقه يعني نواحي دامنه هاي شاهو قلعه ي پلنگان و ديگر نواحي اين منطقه حضور داشته اند و در كردستان عراق نيز به طور سنتي در اطراف شهر زور خانقين كلار و ديگر نواحي گرمسيري جنوب كردستان عراق حضور داشته اند پس طي يك سري حوادث و اتفاقات به جنوب شاهراه كرماشان ـ خانقين نقل مكان كرده و ساكن شده اند و مركز اصلي ايل امروز در اين جا مي باشد ولي طوايف كلهر امروزه در تمام كردستان ايران و عراق به طور پراكنده و گاه متمركز در تمام شهرهاي كُردنشين ايران و عراق از جمله سقز ، بوكان ، مهاباد ، اروميه ، ماكو ، سنندج ، ايلام ، مهران و در عراق در سليمانيه ، كركوك ، كلار ، حلبچه ، نواحي گرميان زندگي مي كنند. اكنون قسمت اعظم ايل در استان كرماشان ساكن است.
حال با ذكر اين نكته كه مناطق كلهر نشين » گيلانغرب ، اسلام آباد ، ايوانغرب ، بخش هايي از سرپل ذهاب ، سومار ، نفت شهر ، ماهيدشت ، برخي نواحي كرماشان ، قصرشيرين « بخشي از مناطق كلهر زبان است كه از بيجار در شمال تا مهران در جنوب و در شرق از كرماشان ماهيدشت تا خانقين در غرب را شامل مي شود. زبان ايل كلهر كُردي با گويش كلهري است كه گويش مستقلي مي باشدكه جزو هيچ يك از گويش هاي لكي يا سوراني يا هورامي نمي باشد و خود به لهجه هايي تقسيم مي شود. ايل كلهر در طول تاريخ خود مورد بغض و كينه ي كُردستيزان قرار گرفته است كه مي توان اقدامات مغرضانه را عليه ايل در سه دسته مورد بررسي قرار داد :
الف : اقدامات سياسي ـ نظامي : 1- تجزيه ايل كلهر و تبعيد طوايف مختلف آن كه از زمان تركمنان و صفويه شروع شده و تا زمان قاجار ادامه داشته و طوايف زيادي از اين ايل به نواحي خارج از كردستان از جمله قزوين ، قم ، سيستان ، كرمان ، شمال خراسان تايباد نواحي شمالي افغانستان ، خوزستان ، فارس ، لرستان ، گيلان ، مازندران ، گرگان و ... تبعيد شده اند.
2-اقدامات نظامي : كه بارها و بارها توسط ارتش ايران و عثماني مورد هجوم قرار گرفته و حكومت هاي خودمختار و مستقل مانند (حكومت ذوالفقارخان كلهر در بغداد در زمان صفويه ) سرنگون شده و از بين رفته است.
3-تبعيد و كشتن بزرگان ايل مانند كشته شدن ذوالفقار خان ... يا تبعيد چندساله و زنداني شدن بزرگان مانند زنداني شدن خان منصور يا عباس خان كه باعث فروپاشي قدرت ايل در زمان هاي خاصي شده است.

از طوایف مهم این ایل میتوان به طوایف زیر اشاره کرد :

کرگا {Kerga (Kerya)، که رگا (که ریا) - خالدی - شیانی - سیاسیا (Síye Síye، سیه سیه) - روتون ( Rrùtewen،رۊته وه ن) - کاظم خانی، تکش ( Tekesh، ته که ش) - خمان ( Xeman، خه مان) - کله پا ( Kullepa، کۆڵه پا) - قوچمی (Qúcimí، قوچمی) - هارون آبادی - منصوری کله جوب (Mensúrí kulle jù، مه نسوری کۆڵه جۊ) - الوندی - (Elwení، ئه لوه نی) - شوان ( Shiwan، شوان) - ماهیدشتی (Mayeshtí، مایه شتی) - بداغ بیگی - زینل خانی - شاهینی و ....